Trục cam xe máy là gì? Vị trí lắp đặt của trục cam trên xe máy?

Khi chiếc xe xuất hiện tiếng kêu lạ ở đầu máy, tăng tốc kém hoặc hao xăng bất thường, rất nhiều trường hợp nguyên nhân bắt nguồn từ trục cam. Dù không dễ quan sát bằng mắt thường, trục cam lại là bộ phận ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành của xe. Để tìm hiểu chi tiết mời bạn theo dõi tiếp các thông tin trong bài viết sau. 

Trục cam xe máy là gì? 

Trục cam điều khiển sự vận hành của các xupap nạp và xả

Trục cam xe máy là một bộ phận cốt lõi, đóng vai trò quyết định đến khả năng vận hành và hiệu suất của động cơ. Chức năng chính của trục cam là truyền năng lượng giữa các phần tử trong hệ thống, đặc biệt là điều khiển sự vận hành của các xupap nạp và xả. Nhờ vào cấu tạo đặc biệt và kết cấu linh hoạt, trục cam có khả năng làm việc bền bỉ ở cường độ cao trong môi trường khắc nghiệt mà vẫn đảm bảo các xupap đóng mở một cách chính xác tuyệt đối. 

Chính sự phối hợp hoàn hảo này giúp quá trình nạp và xả khí diễn ra theo một quy luật nhất định, tối ưu hóa hiệu suất động cơ bất kể vòng quay của trục khuỷu đang ở mức cao hay thấp.

Cấu tạo cơ bản trục cam xe máy

Cấu tạo của trục cam gồm 7 phần 

Cấu tạo của trục cam xe máy là một tổ hợp các chi tiết cơ khí chính xác, phối hợp nhịp nhàng để điều khiển chu trình sống còn của động cơ.Chi tiết cấu tạo của trục cam xe máy gồm các bộ phận sau:

• Trục: Có tác dụng hỗ trợ giữ tất cả các thành phần khác, có khả năng chịu tải mỏi cao khi động cơ đang hoạt động.
• Trục lái: Hay còn có tên gọi khác là trục truyền động, là bộ phận cung cấp chuyển động cho cả cụm. Trục lái có thể hoạt động độc lập nhưng hầu hết thời gian sẽ được kết nối với trục khuỷu bằng dây đai.
• Cam: Đây được xem là bộ phận chính của lắp ráp, luôn được đóng mở bởi các van vào đúng thời điểm.
• Vòng bi: Là một chi tiết có vai trò quan trọng trong việc giữ trục ở vị trí chính xác, làm giảm tổn thất mà ma sát gây ra trong quá trình hoạt động. Một đầu của vòng bi sẽ được cung cấp dầu để thay dầu liên tục cho trục cam.
• Thuỳ: Chi tiết này có vai trò đóng mở các van nạp và thải khí. Tốc độ của thuỳ sẽ phụ thuộc vào tốc độ hiện tại của động cơ.
• Xích chuỗi: Phần nhông xích này được gắn vào một đầu của trục cam trong động cơ đốt trong. Cùng với đại định thời và đĩa xích trục khuỷu, xích chuỗi đóng vai trò duy trì thời gian giữa trục cam và trục khuỷu.
• Tấm đầy: Chi tiết này nằm ở phía bên phải, được gắn giữa phần cam và bánh răng thời gian. Tấm đầy được gắn trên nắp trước để chuẩn xác theo khe hở chiều. 

Chính vì sở hữu cấu tạo phức tạp với nhiều chi tiết chuyển động cường độ cao như vậy, trục cam cần được bôi trơn và kiểm tra định kỳ để tránh những hư hỏng đáng tiếc cho hệ thống phân phối khí.

Vật liệu để chế tạo trục cam xe máy

Trục cam xe máy là chi tiết quan trọng, làm việc trong điều kiện ma sát lớn và chịu tải liên tục, vì vậy vật liệu chế tạo phải có độ bền, độ cứng và khả năng chống mài mòn cao. Trong thực tế, trục cam thường được chế tạo từ hai loại vật liệu chính là gang trắng đúc và thép phôi thanh.

Gang trắng đúc được sử dụng phổ biến trong sản xuất hàng loạt nhờ khả năng đúc tạo hình tốt và giá thành hợp lý. Sau quá trình xử lý nhiệt, vật liệu này đạt độ cứng cao, giúp bề mặt cam có khả năng chống mài mòn hiệu quả khi làm việc lâu dài. Ngoài ra, nhà sản xuất còn pha thêm các nguyên tố hợp kim như crôm, molypden… nhằm cải thiện cơ tính và đáp ứng các yêu cầu sử dụng khác nhau.

Bên cạnh đó, trục cam chế tạo từ thép phôi thanh thường được áp dụng trong các trường hợp đòi hỏi chất lượng cao hoặc sản xuất đơn chiếc. Quá trình gia công loại vật liệu này phức tạp, tốn nhiều thời gian và chi phí hơn, nhưng bù lại trục cam có độ bền cơ học vượt trội, khả năng chịu tải tốt và tuổi thọ cao, đặc biệt phù hợp với các động cơ hiệu suất cao hoặc xe độ.

Vị trí lắp đặt của trục cam trên xe máy

Vị trí lắp đặt của trục cam trên xe máy phụ thuộc vào cấu tạo và kiểu động cơ của từng dòng xe. Trục cam có thể được bố trí tại nắp dàn cò, bên hông động cơ hoặc phổ biến nhất trên các động cơ xăng hiện đại là đặt trong nắp hộp chứa trục cam, ngay tại đỉnh xi lanh. 

Vị trí lắp đặt của trục cam trên xe máy phụ thuộc vào cấu tạo và kiểu động cơ 

Với cách bố trí này, trục cam có thể truyền chuyển động trực tiếp đến xupap hoặc gián tiếp thông qua các cơ cấu trung gian như cần đẩy và thanh lắc, tùy theo thiết kế động cơ. Việc lắp đặt trục cam ở đầu xi lanh giúp cơ cấu phối khí hoạt động chính xác, giảm tổn thất cơ học, thuận tiện cho việc bảo dưỡng và hạn chế sự cố trong quá trình vận hành, với điều kiện trục cam phải được đặt đúng vị trí thiết kế ở đầu các xi lanh để đảm bảo hiệu quả làm việc của động cơ.

Phân loại phổ biến trên xe máy

Hai ký hiệu quan trọng liên quan đến trục cam

Khi tìm hiểu về thông số động cơ, hệ thống trục cam là yếu tố quan trọng quyết định đặc tính vận hành và sức mạnh của chiếc xe mà người dùng cần đặc biệt quan tâm. Trên các bảng thông số kỹ thuật xe máy, bạn sẽ thường thấy hai ký hiệu quan trọng liên quan đến trục cam:

• SOHC (Single Overhead Camshaft): Chỉ có một trục cam duy nhất nằm trên đỉnh động cơ, điều khiển cả van nạp và van xả thường thấy trên các xe phổ thông như Exciter 135
• DOHC (Double Overhead Camshaft): Có hai trục cam riêng biệt, một trục chuyên điều khiển van nạp và một trục chuyên điều khiển van xả. Thiết kế này giúp động cơ đạt tua máy cao hơn và hiệu suất tốt hơn thường có trên xe phân khối lớn hoặc xe tay côn đời mới.

Tùy vào nhu cầu là sự tiết kiệm, dễ bảo trì của SOHC hay sức mạnh vượt trội ở tốc độ cao của DOHC mà người dùng có thể lựa chọn loại động cơ phù hợp nhất với phong cách lái xe của mình.

Dấu hiệu trục cam xe máy bị hỏng

Xe tăng tốc chậm, mất đi độ "bốc" có thể là do hư hỏng trục cam 

Trục cam là bộ phận then chốt điều phối hoạt động của động cơ, do đó, khi bộ phận này gặp trục trặc, chiếc xe sẽ phát ra những tín hiệu cảnh báo rất rõ rệt mà người dùng cần lưu ý:

• Xuất hiện tiếng gõ "lạch cạch" hoặc "tạch tạch" đều đặn ở bộ phận đầu bò.
• Xe tăng tốc chậm, mất đi độ "bốc" dù vặn ga mạnh.
• Xe khó nổ máy vào buổi sáng hoặc khi máy nguội.
• Máy không nổ đều ở chế độ chờ, dễ bị tắt máy đột ngột khi dừng lại.
• Lượng nhiên liệu tiêu thụ tăng cao rõ rệt so với bình thường.
• Khói đen từ ống xả do quá trình nạp xả bị sai lệch khiến nhiên liệu cháy không hết.
• Nhiệt độ động cơ tăng cao bất thường khi mới vận hành một quãng đường ngắn.
•  Xuất hiện mùn sắt hoặc các mảnh kim loại nhỏ khi xả nhớt cũ.

Chú ý quan sát những thay đổi nhỏ nhất của xe sẽ giúp bạn sớm phát hiện lỗi trục cam, từ đó đảm bảo an toàn cho mọi hành trình và tiết kiệm chi phí sửa chữa về lâu dài.

Những lưu ý khi bảo trì trục cam

Bảo dưỡng xe định kỳ giúp bạn phát hiện sớm các hư hỏng trục cam 

Bảo trì trục cam không phải là công việc quá phức tạp, nhưng nó đòi hỏi sự tỉ mỉ và tuân thủ các nguyên tắc kỹ thuật cơ bản để đảm bảo hệ thống phân phối khí không gặp sự cố bất ngờ

• Thay nhớt định kỳ và đúng loại: Đây là yếu tố sống còn vì trục cam nằm ở vị trí cao nhất của động cơ. Bạn cần sử dụng loại nhớt chất lượng, đúng chỉ số nhà sản xuất khuyến cáo để đảm bảo nhớt được bơm lên kịp thời, tránh tình trạng "cháy" cam hoặc mài mòn vấu cam do ma sát khô.
• Kiểm tra và điều chỉnh khe hở xu-páp (chỉnh cò): Sau một thời gian sử dụng, khe hở giữa cam và xu-páp sẽ bị sai lệch. Việc kiểm tra và cân chỉnh lại định kỳ sẽ giúp động cơ không bị kêu lạch cạch, đảm bảo hiệu suất nạp xả tối ưu.
• Kiểm tra độ căng của xích cam (sên cam): Xích cam quá chùng sẽ làm sai lệch thời điểm đóng mở van, thậm chí gây va chạm giữa piston và xu-páp. Hãy đảm bảo bộ tăng xích cam luôn hoạt động tốt và thay thế xích cam ngay khi có dấu hiệu rão, kêu.
• Vệ sinh hệ thống lọc nhớt: Lọc nhớt bị tắc nghẽn sẽ ngăn cản dòng chảy của nhớt lên đầu quy lát. Việc giữ cho hệ thống lọc sạch sẽ giúp trục cam và các vòng bi luôn được tắm trong nhớt sạch, hạn chế tối đa các mạt kim loại gây trầy xước bề mặt cam.
• Lắng nghe âm thanh động cơ: Hãy tập thói quen chú ý đến những tiếng động lạ từ phần đầu máy. Nếu có tiếng gõ bất thường, bạn cần đưa xe đi kiểm tra ngay để khắc phục sớm, tránh việc hư hỏng lan rộng dẫn đến chi phí sửa chữa đắt đỏ.

Những lưu ý trên sẽ giúp bạn có thêm kinh nghiệm trong việc chăm sóc xế yêu giúp bộ phận trục cam luôn vận hành trong trạng thái hoàn hảo nhất.

Lời kết 

Qua toàn bộ nội dung đã trình bày, có thể thấy trục cam xe máy là một chi tiết nhỏ nhưng giữ vai trò cực kỳ quan trọng trong hệ thống phân phối khí.  "Của bền tại người" và với trục cam cũng không ngoại lệ. Hy vọng rằng những chia sẻ trên đã giúp bạn nhận diện được tầm quan trọng của bộ phận này. Đừng quên thay nhớt định kỳ và lắng nghe "tiếng nói" của động cơ để đảm bảo trục cam luôn trong tình trạng hoạt động hoàn hảo nhất trên mọi cung đường.